آزاد راه مقدس

مستند Sacro GRA 2013 — آزادراه مقدس | پرتره‌ای شاعرانه از زندگی پنهان در قلب رم

مستند Sacro GRA محصول سال ۲۰۱۳ به کارگردانی جین‌فرانکو روسی یکی از متفاوت‌ترین و هنرمندانه‌ترین آثار مستند اروپاست؛ اثری که توانست شیر طلای جشنواره ونیز را از آن خود کند و تبدیل به یکی از مهم‌ترین مستندهای دهه ۲۰۱۰ شود. روسی، که پیش‌تر نیز به خاطر نگاه شاعرانه و مشاهده‌گرش شناخته شده بود، در این فیلم به سراغ دنیایی رفته که هم آشناست و هم ناشناخته: آزادراه حلقه‌ای بزرگ رم، معروف به GRA. این آزادراه، که پیرامون شهر رم می‌چرخد، چیزی فراتر از یک مسیر حمل‌ونقل است؛ مرزی است میان مرکز تاریخی شهر و حاشیه‌هایی که کمتر درباره‌شان صحبت می‌شود. Sacro GRA در این میان، نه مستندی درباره جاده است و نه اثری درباره معماری شهری؛ بلکه پرتره‌ای از انسان‌هایی است که زندگی‌شان در نزدیکی، کنار یا زیر سایه این آزادراه معنا پیدا می‌کند. همان‌طور که از یک مستند شاعرانه و مشاهده‌گرانه انتظار می‌رود، Sacro GRA ساختاری کلاسیک و داستانی خطی ندارد. در عوض، از مجموعه‌ای اپیزودهای کوچک تشکیل شده که هرکدام زندگی شخصیتی متفاوت را دنبال می‌کنند. این افراد، با وجود تفاوت‌های بزرگ در طبقه اجتماعی، سبک زندگی و شغل، نقطه مشترکی دارند: همه آن‌ها در اطراف آزادراه بزرگ رم زندگی می‌کنند.

موسیقی و صدا

یکی از عناصر کلیدی فیلم، صدای محیط است. بر خلاف بسیاری از مستندها، Sacro GRA موسیقی غالب ندارد؛ بلکه صدای ماشین‌ها، باد، گفت‌وگوهای روزمره، موتور موتور سیکلت‌ها و حتی صدای حشرات، نقش موسیقی متن را ایفا می‌کنند. این تکنیک باعث می‌شود بیننده: حس حضور در لحظه پیدا کند، صداهای شهر را دقیق‌تر بشنود، به زندگی شخصیت‌ها نزدیک‌تر شود. صداگذاری فیلم بخش بزرگی از شخصیت آن را تشکیل می‌دهد؛ زیرا آزادراه در فیلم فقط یک مکان نیست، یک صدای همیشگی و زنده است.

تم‌ها و درون‌مایه‌ها

۱. زندگی در حاشیه

فیلم به زندگی‌هایی می‌پردازد که در ظاهر کوچک، کم‌اهمیت یا پنهان هستند؛ زندگی‌هایی که معمولاً در سینما جای ندارند.

۲. ارتباط انسان و شهر

چگونه یک جاده می‌تواند هویت، ریتم و حتی احساسات افراد را شکل دهد؟ این پرسش در سراسر فیلم حضور دارد.

۳. گذر زمان

ریتم آرام زندگی افراد در کنار حرکت بی‌وقفه خودروها، استعاره‌ای از جریان زمان است.

۴. تنهایی انسان معاصر

شخصیت‌ها، با وجود حضور در شهر بزرگ، اغلب در سکوت و تنهایی زندگی می‌کنند. فیلم این تنهایی را بدون تلخی، اما با صداقت نشان می‌دهد.

۵. معنا در جزئیات

از روش‌های درمان نخل‌ها گرفته تا کار شبانه امدادگران، همه جزئیاتی هستند که هویت زندگی را می‌سازند.

Sacro GRA 2013 – آزادراه مقدس مستندی است که باید با حوصله و نگاه باز تماشا شود. این فیلم نه به دنبال شوکه کردن است، نه قصه‌گویی پرتنش. هدف آن تماشا و فهم زندگی‌های کوچک در سایه سازه‌ای عظیم و همیشه‌زنده است. حاصل چنین نگاهی، فیلمی بسیار انسانی، لطیف و فلسفی است که نشان می‌دهد چگونه حتی یک آزادراه می‌تواند به مرکز جهان چندین زندگی تبدیل شود.