در انتظار بربرها

فیلم Waiting for the Barbarians 2019 — در انتظار بربرها؛ مرز میان تمدن و توحش

فیلم Waiting for the Barbarians (در انتظار بربرها) اثری است فلسفی، تأمل‌برانگیز و استعاری از کارگردان کولومبیایی سیرو گوئرا (Ciro Guerra)، اقتباس‌شده از رمان تحسین‌شده‌ی جی. ام. کوتزی (J. M. Coetzee)، نویسنده‌ی برنده‌ی نوبل ادبیات. این فیلم با بازی‌های درخشان مارک رایلنس (Mark Rylance)، جانی دپ (Johnny Depp) و رابرت پتینسون (Robert Pattinson)، بیننده را به سرزمینی بی‌نام می‌برد که مرز تمدن و وحشی‌گری در آن به‌طرز خطرناکی درهم‌آمیخته است. در ظاهر، فیلم درباره‌ی یک قاضی است که در مرزهای امپراتوری زندگی می‌کند و ناگهان با ورود افسران نظامی، جهان آرامش فرو می‌پاشد. اما در باطن، اثری است درباره‌ی اخلاق، قدرت، اطاعت کورکورانه و مرز انسانیت.

روایت: داستانی ساده، مفهومی عمیق

فیلم با لحنی آرام و متین آغاز می‌شود. ما در شهری مرزی هستیم که در نگاه اول، صلح و آرامش دارد. قاضی که مردی شریف و میانه‌رو است، زندگی‌اش را صرف نظم و عدالت کرده است. اما با ورود کلنل جول (جانی دپ)، فضای شهر به‌تدریج نظامی و خشن می‌شود. دولت مرکزی معتقد است «بربرها» در پشت مرزها نقشه‌ی شورش دارند، و باید پیش‌دستانه آن‌ها را «مهار» کرد. در این نقطه، فیلم وارد فاز فلسفی خود می‌شود: آیا بربرها واقعاً دشمن‌اند یا این ترس و توهم است که آنان را خلق می‌کند؟ فیلم پاسخ نمی‌دهد، بلکه تماشاگر را به درون ذهن قاضی می‌برد؛ مردی که در برابر ظلم، سکوتش را نمی‌تواند ادامه دهد و بهای انسان‌بودن را با رنج می‌پردازد. روایت «در انتظار بربرها» تمثیلی از هر نظام قدرت‌محوری است که با نام امنیت، وجدان را قربانی می‌کند. در دنیای امروز، این تمثیل از همیشه آشناتر است.

زبان بصری و اتمسفر فیلم

«در انتظار بربرها» از نظر تصویری یکی از چشم‌نوازترین فیلم‌های دهه‌ی اخیر است. فیلم‌بردار کریس منلی (Chris Menges) با استفاده از رنگ‌های گرم و خاکی، تضاد میان نور و تاریکی را به استعاره‌ای از خیر و شر بدل می‌کند. لوکیشن‌ها در بیابان‌های مغرب زمین گرفته شده‌اند، و فضای خالی و سکوت صحرا، به‌تنهایی بیانگر پوچی و تکرار تاریخی خشونت است. هر قاب فیلم مانند تابلویی نقاشی‌شده با وسواس است؛ نماهای بسته از چهره‌ی قاضی در برابر افق بی‌انتها، و نور غروب که همچون آخرین نشانه‌ی امید بر شن‌ها می‌تابد. موسیقی متن، ساخته‌ی جانی گرینوود (آهنگ‌ساز Radiohead)، به‌صورت تدریجی وارد می‌شود — گاهی نجوا، گاهی ضرباهنگی تهدیدآمیز، گویی خودِ وجدان انسانی در حال لرزیدن است.

تم‌ها و درون‌مایه‌ها

فیلم استعاره‌ای است از هر امپراتوری، هر دولت و هر فردی که برای حفظ قدرت، دشمن می‌سازد. ترس از ناشناخته: «بربرها» هرگز به‌روشنی دیده نمی‌شوند؛ آن‌ها نمادی از چیزی هستند که جامعه نمی‌فهمد، پس از آن می‌ترسد. مسئولیت اخلاقی: قاضی می‌داند اگر سکوت کند، شریک ظلم است، اما اگر مقاومت کند، نابود خواهد شد. تمدن و توحش: فیلم به شکلی تلخ نشان می‌دهد که مرز میان این دو مفهومی‌ست ساخته‌ی ذهن قدرت‌مندان، نه حقیقت. دور باطل تاریخ: در نهایت، هیچ‌چیز تغییر نمی‌کند؛ بربرها می‌آیند یا نمی‌آیند، اما ترس همیشگی می‌ماند.

«در انتظار بربرها» فیلمی است درباره‌ی انسانیت در برابر قدرت. اثری که تماشاگر را وادار می‌کند به این فکر کند: چه کسی واقعاً بربر است؟ آن‌ها که بیرون از شهرند یا آن‌هایی که در درون دیوارها، به نام نظم، انسانیت را می‌کشند؟ فیلم به‌طرز شاعرانه‌ای یادآوری می‌کند که سقوط تمدن‌ها همیشه از بیرون نیست؛ گاهی از درون آغاز می‌شود، از همان‌جایی که وجدان خاموش می‌شود و اطاعت کور، لباس قانون به تن می‌کند.